En Sevdiğim Filmler: 17 Film ve Düşündüren 6 Komedi Gösterisi

Listem ve nereden başlamalı?

The Lives of Others, Forrest Gump ve Dogtooth en sevdiğim filmler listesinde. Burada on yedi film önerimin tümünü, ardından komedinin din, ilişkiler ve hayat hakkında sormasını istediğim sorular etrafında seçilmiş altı gösteriyi bulabilirsiniz. Bu, evrensel bir sıralama değil, kişisel bir seçki.

Bazı seçimlerin çıkış noktası kamusal kurumlar ve toplumsal baskı; bazılarıysa bir çifte, bir aileye veya bir sanatçıya yakından bakıyor. Cameraperson bir belgesel olduğu için buradaki kurmaca hikâyelerden ve olayları dramatize eden yapımlardan ayrılıyor. Komedi bölümü de stand-up’ları ve Inside’ın müzikal biçimini on yedi filmden ayrı tutuyor. Doğrudan komedi seçkisine geçin.

Bu akşam nasıl bir hikâye izlemek istersiniz?

Aynı listedeki yapımlar çok farklı ruh hâllerine hitap edebilir. Bu karşılaştırma, seçim yapmanıza yardımcı olan bir okuma rehberi; birbirlerinin yerine geçebilecek deneyimler sundukları anlamına gelmiyor.

Filmlere ve stand-up gösterilerine bir bakış

Bir başlığa tıklayarak ayrıntılı açıklamasına geçebilirsiniz. Yıllar, yapımı ayırt etmeye yardımcı oluyor; yapım, sahnelenme ve daha sonraki yayımlanma tarihleri farklı olabilir. Animals için, ilgili maddede açıklandığı üzere gösterinin sahnelendiği yıl kullanılıyor.

The Lives of Others (Das Leben der Anderen) (2006)

Doğu Alman bir oyun yazarı ve partneri, devletin gizli polisi Stasi’nin gözetimi altına alınıyor. Bu çıkış noktası siyasi gerilime alışılmadık derecede mahrem bir merkez veriyor: Özel bir hayatı dinlemek, en küçük hareketlerine de müdahale etmek demek. Film, baskıyı yalnızca uzaktaki bir kurum olarak ele almak yerine odalara, konuşmalara ve ilişkilere taşıyor. Gerilim, insanların güvenle söyleyebilecekleriyle dinleyen kişinin bu sözlere yüklediği anlam arasındaki farktan doğuyor.

Dikkatle dinleme ve ahlaki belirsizlik üzerine kurulmuş gergin bir drama istediğinizde seçin. Verimli soru yalnızca gözetimin bir şey ortaya çıkarıp çıkarmayacağı değil, uzun süre gözlemlemenin gözlemciye ne yaptığı. Siyasi koşullar ve ahlaki meselelerin ağırlığı çok farklı olsa da bu yönüyle, Mindhunter’ın dinlemeye ilgisine iyi bir eşlikçi. Sürekli aksiyon yerine, sessiz konuşmalara sabır istiyor. Sonrasında, mesleki görevin hangi noktada kişisel sorumluluktan kaçma bahanesine dönüştüğünü düşünün; film bu soruyu insan ölçeğine indiriyor.

Sony Pictures — The Lives of Others

Quills (2000)

Quills, Marquis de Sade’ı, yazılarının bir çamaşırcı aracılığıyla dış dünyaya ulaştığı bir akıl hastanesinde hayal ediyor. Philip Kaufman’ın filmi bu sayfalar çevresindeki mücadeleyi arzu, otorite ve başkalarının ne okuyacağını denetleme isteği arasında bir çekişmeye dönüştürüyor. Hikâyeyi harekete geçiren, anlatıların dolaşımı: Yazar kapatılmış olsa bile sözcükler yolculuk edebiliyor. Bu da mekânı sıradan bir hapishane fonundan fazlası yapıyor. İfadeyi sınırlamaya yönelik her girişim, sınır koyan kurumun başka bir zayıflığını veya çelişkisini açığa çıkarıyor.

İçinizi rahatlatan bir edebiyat biyografisi yerine, kışkırtıcı fikirler ve kara mizah dolu bir akşam için seçin. Buradaki Sade’ı tarih araştırmasının yerine geçecek biri olarak değil, dramatik bir yorum olarak ele alın. Cinsellik, zorlama ve acımasızlık çatışmanın merkezinde; bu yüzden oyuncu tonunu hafif bir seyirle karıştırmayın. Sonrasında sorulabilecek verimli soru, birinin yazma hakkını savunmanın yazdıklarını onaylamayı gerektirip gerektirmediği. Filmin gerilimi, bu ayrımı duygusal olarak rahatlatıcı hâle getirmeyi reddetmesinden geliyor.

Searchlight Pictures — Quills

Bitter Moon (1992)

Bir gemi yolculuğu iki çifti bir araya getiriyor; adamlardan birinin ilişkisi hakkında anlattıkları, diğer çifti de kendi çevresine çekmeye başlıyor. Bitter Moon, hikâye içindeki hikâyeyi kullanarak merakı eylemin parçası yapıyor. Burada dinlemek tarafsız bir faaliyet değil: Büyülenmek, olan bitene katılmaya dönüşebiliyor; anlatıyı yöneten kişi, dinleyenin hayal ettiklerini de yönetiyor. Kapalı ortam, karşılaşmalardan kaçmayı zorlaştırırken, arzunun anlatısı giderek kırgınlık ve iktidar meselesine kayıyor.

Takıntıyı ve insanların yakın ilişkiler içinde birbirlerine verebilecekleri zararı ele alan, yetişkinlere yönelik bir psikolojik drama için seçin. Yumuşak bir aşk hikâyesi veya herkesin sempatik karakterler beklediği bir film gecesi için iyi eşleşmez. Cinsellik ve ilişkideki acımasızlık, rastgele eklenmiş süsler değil, filmin konusu. Closer’a göre anlatılan bir geçmişin baştan çıkarıcı gücüne daha fazla ağırlık veriyor. İzlerken, anlatıyı olaylara açılan şeffaf bir pencere saymak yerine, konuşanın her anda dinleyicisinden ne istediğini sormak verimli.

Torino Film Festivali — Bitter Moon

Closer (2004)

Mike Nichols’ın Closer’ı, çekimleri ve ihanetleri ilişkilerini tekrar tekrar yeniden düzenleyen dört kişiyi izliyor. Patrick Marber’ın oyunundan uyarlanan film, sevgi pazarlığa dönüştüğünde insanların söylediklerine alışılmadık bir ağırlık veriyor. Bir itiraf dürüstlük gibi görünürken cezalandırma işlevi görebiliyor; bir soru anlamaktan çok denetim kurmaya yarayabiliyor. İlginç olan, bu amaç değişimleri. Yakınlık vaat eden aynı sözler mesafe koymanın aracına dönüşebiliyor; görünüşte mahrem bir konuşma, açık bir kavgadan daha düşmanca duyulabiliyor.

Bittikten sonra tartışacak bir şey bırakan diyalogları sevenler için uygun seçim. Kıskançlığa, cinsellikte açık sözlülüğe veya duygusal acımasızlığa karşı pek koruma sağlamıyor; iç rahatlatıcı bir romantizm arayanı tatmin etmesi zor. Bir karakterin istediğini söylediği şeyle, karşısındakinde yaratmaya çalıştığı tepki arasındaki farkı izleyin. Bitter Moon’la yan yana özellikle verimli bir karşılaştırma sunuyor: Biri dinleyiciyi anlatılan bir ilişkiye çekerken, diğeri ilişkilerin içindeki insanların dili birbirlerine karşı kullandığında ne olduğunu soruyor.

Sony Pictures — Closer

Modigliani (2004)

Burada sözünü ettiğim, ressam hakkındaki başka bir film değil, Mick Davis’in Andy Garcia’lı Modigliani’si. Yirminci yüzyılın başlarındaki Paris sanat dünyasında geçen yapım, dramını Modigliani’nin Picasso’yla rekabeti üzerine kuruyor. Verimli başlangıç, onu tanınma baskısını anlatan bir hikâye olarak görmek: Yetenek, gurur, rekabet ve sanatçının başkalarına göstermek istediği görüntüyle birlikte mücadelenin yalnızca bir parçası. Resim, yalnızca hayranlıkla bakılacak bir nesne olmaktan çıkıp onu yapan kişi hakkında bir iddiaya dönüşüyor.

Duyguları yoğunlaştıran sanatçı dramaları ve yaratıcı hırsla kendine zarar veren davranışların çarpışması ilginizi çekiyorsa seçin. Önemli sınırı, anlatım biçimi: Dramatize edilmiş bir yaşam, tarihsel Modigliani veya Picasso’nun gerçekten ne yaptığı konusunda tek kaynağınız olmamalı. Ekrandaki çatışmayı izleyin; daha ileri gitmek isterseniz, bu dramatik yorumu sanatçının belgelenmiş biyografisinden ayırın. Sanatsal ifade bakımından Quills’le yan yana gelebilir; ama odağı kurumsal sansürden rekabete, tanınmaya ve sanatı kimliğin parçası yapmanın bedellerine kaydırıyor.

Cineuropa — Modigliani: künye ve konu

Forrest Gump (1994)

Robert Zemeckis, Tom Hanks’in canlandırdığı Forrest’ı, Amerikan tarihinin önemli olaylarıyla tekrar tekrar kesişen bir hayat boyunca izliyor. Filmin genişliği, bu kamusal olaylarla Forrest’ın kişisel bağları arasındaki karşıtlıktan geliyor. Tarihsel bir dönüm noktası; özel bir umutla, verilmiş bir sözle veya bir yoklukla aynı alanı paylaşabiliyor. Komedi ve drama duygunun sıcaklığını sürekli değiştirirken, tekrar eden ilişkiler geniş bir yolculuğa geri dönebileceği daha sabit bir yer sağlıyor. Jenny, büyük gösterinin içinden geçen bu kişisel çizginin merkezinde.

Dogtooth veya Closer’a göre daha geniş bir hikâye ve duygusunu daha doğrudan veren bir seçim. Kısa bir karakter portresi beklemek yerine, 142 dakikalık süresine yer ayırın. Duygusal yaklaşımı bir izleyicinin tam istediği şey, diğerininse fazla vurgulu bulduğu bir tercih olabilir; bir grup için seçmeden önce bu ayrımı yapmak yararlı. Sonraki konuşmada rastlantıyla bağlılığı ayırabilirsiniz: Forrest’ın koşullarındaki hangi değişimler beklenmedik biçimde geliyor, hangi ilişkiler bu değişimlere anlam veriyor? Bu soru, filmi yalnızca ilham veren bir ders gibi ele almaktan daha ilginç bir tartışma açıyor.

Paramount — Forrest Gump

The Dreamers (2003)

1968 Paris’inde Amerikalı bir öğrenci, sinema sevgisini paylaşan bir erkek kardeşle kız kardeşe yakınlaşıyor. Bernardo Bertolucci’nin The Dreamers’ı, ortak tutkularını özel bir dile dönüştürüyor: Filmler, kendilerini ortaya koymanın, yarışmanın ve çekimi anlamlandırmanın yollarını sağlıyor. Daireleri içe dönük bir dünya kurarken, dışarıda siyasi huzursuzluk büyüyor. Bu alanlar arasındaki gerilim, ilişkilerin kendisi kadar önemli. İsyanın görüntülerini sevmek, isyanın odanın dışında neler gerektirdiğini anlamakla kendiliğinden aynı şey olmuyor.

Gençliği, yakınlığı ve hayal edilmiş bir dünyaya çekilmeyi anlatan, duyulara ve sinemaya güçlü biçimde yaslanan bir drama için seçin. Açık cinsel içerik ve bilerek rahatsız edici kılınmış sınırlar barındırıyor; bu yüzden her grup için rahat bir öneri değil. Ana ilişkiyi izlemek için her film göndermesini tanımanız gerekmiyor. Bunun yerine, kültürel bir göndermenin ne zaman karakterleri yakınlaştırdığına, ne zaman birini dışlayan sınava dönüştüğüne bakın. Dogtooth’la birlikte düşünüldüğünde fark aydınlatıcı: İkisi de kapalı dünyalarla ilgileniyor; ama o dünyaların kuralları çok farklı yollarla doğuyor.

HanWay Films — The Dreamers

The Invention of Lying (2009)

Ricky Gervais ve Matthew Robinson, gündelik hayatta tek bir değişiklikle başlıyor: Hiç kimse yalan söyleme becerisini geliştirmemiş. Mark Bellison, duyduğundan kuşkulanma alışkanlığı olmayan bu dünyada, doğru olmayan bir şey söyleyebildiğini keşfediyor. Komedi, onun yeni özgürlüğüyle herkesin kabulleri arasındaki uyumsuzluktan doğuyor. Sıradan bir sosyal karşılaşmanın kuralları birden değişiyor; dil, bir iktidar biçimine dönüşüyor. Çıkış noktası, önemsiz görünen alışkanlıkları da görünür kılıyor: Güven vermeyi, nezaketi ve kendimizi nasıl sunduğumuzu, aldatmadan ayırmak ilk göründüğünden daha zor.

İnsan davranışı üzerine uzun bir tartışmaya kapı açabilen komik bir fikir seviyorsanız, iyi bir başlangıç. Esprinin son vuruşu kadar arkasındaki kabullere bakın: Mark’ın sözü işe yarasın diye bu dünyada neyin bulunmaması gerekiyor? Bu, yalanın olmadığı bir toplumun nasıl işleyeceğinin bilimsel açıklaması değil, kurmaca bir düşünce deneyi. Gervais’in kuşkucu mizahı çekici de sert de gelebilir. Stand-up’ıyla karşılaştırıldığında uzun metraj, bu kışkırtmalara gelişebilecekleri bir karakter ve durum veriyor.

Ricky Gervais — The Invention of Lying

Agora (2009)

İlk önerimde Agora’nın Hypatia ve Alexandria, yani İskenderiye hakkında olduğunu vurgulamıştım. Tarihsel bir dramın belgesel kayıt değil, dramatizasyon olduğunu akılda tutarak filme buradan girmek yararlı.

Agora, Hypatia’yı ve öğrencilerini Roma İmparatorluğu döneminde dinsel çatışmalar yaşayan İskenderiye’ye yerleştiriyor. Alejandro Amenabar, kentteki çatışmayla bilgi hakkındaki soruları fiziksel güçle karşı karşıya getiriyor: Bir fikri korumak, o fikrin incelenmesini mümkün kılan insanları ve yerleri korumaktan farklı. Mekân filme kamusal bir genişlik veriyor; öğretmen ve öğrenci ilişkileriyse çatışmayı kişiselleştiriyor. İlk önerimde dikkat çektiğim Hypatia ve İskenderiye bağlantısı bu; izlemeye başlamak için bir yön sunuyor.

Araştırmayı, aidiyeti ve taraf seçme baskısını konuşmaya açan bir tarihsel drama için seçin. Her olayı veya ilişkiyi yerleşik tarih bilgisi saymak yerine, kurduğu dünyaya sinema olarak yaklaşın. Temel soruları örtüşse bile çatışmaları ve şiddeti, onu sakin bir felsefe sohbetinden farklı bir deneyim yapıyor. Sonrasında verimli bir tartışma, karakterin dile getirdiği inançlarla çevresindeki teşvikleri ayırmak olabilir: Güvenlik, statü, sevgi ve sadakat, bir görüşün nasıl karşılandığını etkileyebilir. Böylece konuşma, filmi slogana indirgemeden insani çatışmalarına odaklanır.

Cannes Film Festivali — Agora

Match Point (2005)

Woody Allen’ın Match Point’i, romantik arzuyu toplumsal yükselme hırsıyla bağlıyor. Genç bir adamın yükselişi onu iki kadın arasında bırakıyor; ana gerilim, sürdürmek istediği ilişki kadar güvenceye almak istediği hayattan da kaynaklanıyor. Bu yönüyle Closer’ın yanına iyi oturuyor: İkisi de yakınlık üzerine konuşmayı teşvik ediyor; ama burada arzunun sonuçları statüyle ve avantajlı bir konumu kaybetme korkusuyla da ilgili. Gerilim, kişisel isteklerin sonuç doğuran kararlara dönüşmesini izlemekte.

Rahatlatıcı bir romantizm yerine, ahlaki bir drama olarak yaklaşın. İlginç soru yalnızca hangi ilişkinin kazanması gerektiği değil; sevgiyle kendini koruma artık aynı yönü göstermediğinde insanın neleri haklı çıkaracağı. Güdüleri çözümlemeyi seven ve başkarakterin hayranlık uyandırmasına ihtiyaç duymayan izleyicilere uygun. Son gelişmeleri okumadan başlayın. İzlerken, hırsın bir seçimin anlamını değiştirip değiştirmediğini düşünün; sonu filmin kendisine bırakın.

British Council: Match Point

Dogtooth (2009)

Yorgos Lanthimos, Dogtooth’u, çocuklarını yetişkinliğe kadar evlerinin dışındaki dünyadan habersiz tutan ebeveynlerin ailesi üzerine kuruyor. Bir ev, nelerin bilinebileceğine karar veren sisteme dönüşüyor. Çıkış noktasının sarsıcı gücü burada: Kontrol yalnızca birinin gitmesini engellemeye değil, kullanabileceği açıklamaları biçimlendirmeye de dayanıyor. Aile hayatının tanıdık ortamı, bu kapatılmayı sıradan deneyimden güvenle uzak bir şey diye geçiştirmeyi zorlaştırıyor.

Kolay bir arkadaşlık hissi yerine, huzursuzluk ve yorumlama istediğiniz bir akşamın seçimi. Çıkış noktası eğitim, itaat ve korumayla sahiplenme arasındaki farkı sorgulatıyor. Doğalcı aile dramalarını seven izleyici, bilerek tuhaf kurulmuş dünyasını çekici değil, engelleyici bulabilir. Filme girmenin yararlı bir yolu, normal davranışı tanımlama hakkının kimde olduğunu sormak; ardından bu otoritenin nasıl sürdürüldüğüne bakmak. Bu soru, hikâyeyi tek ve kusursuz bir alegoriye indirgemeden konuşmaya yön veriyor.

Filmoteca UNAM: Dogtooth / Kynodontas

Portrait of a Lady on Fire — Alev Almış Bir Genç Kızın Portresi (2019)

Céline Sciamma, bir evlilik portresinin yapılmasını bakmak, güven ve arzu üzerine bir hikâyeye dönüştürüyor. Marianne, Héloïse’in resmini yapmak için tutuluyor; iki kadının birlikte geçirdiği zaman, sanatçıyla modeli arasındaki ilişkiyi yavaş yavaş değiştiriyor. Resim yapmak dekoratif bir dönem ayrıntısından fazlası: Yakından bakmak için bir neden yaratırken, bir görüntüyü kimin denetlediği ve o görüntünün kimi memnun etmek için yapıldığı sorularını da açıyor.

Peş peşe olay sürprizleri yerine, dikkatin içinden gelişen yakınlığı izlemek istediğinizde seçin. Kadınların birbirine bakışındaki küçük değişimler dramın parçasına dönüşüyor. Bu yüzden odaklanarak izlemek özellikle karşılık veriyor; hızlı bir gerilim isteyen başka bir maddeyi tercih edebilir. Sonrasında verimli bir konuşma, yakından gözlenmenin mutlaka anlaşılmak anlamına gelip gelmediği olabilir. Film Cameraperson’a da iyi bir eşlikçi: Biri bakmanın etiğine kurmaca ve resim üzerinden, diğeri belgesel kamerasının pratik ve kişisel çalışması üzerinden yaklaşıyor.

NEON: Portrait of a Lady on Fire

Cameraperson (2016)

Kirsten Johnson, Cameraperson’ı belgesel görüntü yönetmenliği kariyeri boyunca çektiği görüntülerden bir araya getiriyor. Farklı yer ve koşullardaki sahneler, aile hayatından anlarla yan yana geliyor; bağlantıları tek ve kesintisiz bir araştırma değil, bu parçaların düzenlenişi kuruyor. Ortaya çıkan yapı, izleyiciyi görüntünün arkasındaki kişiyi düşünmeye davet ediyor: Kameranın nerede durduğu, neyi kaydettiği ve onu kullanan kişinin ne zaman müdahale edebileceği, sonuçları olan seçimler.

Yalnızca görüntülerin taşıdığı bilgiyle değil, nasıl yapıldıklarıyla da ilgilenen izleyiciler için bir belgesel. Parçalı yapısı, ayrı karşılaşmaları akılda tutmayı ve biri diğerini izlediğinde neyin değiştiğini fark etmeyi istiyor. Basit bir zaman çizgisi ve her şeyi birbirine bağlayan açıklayıcı bir anlatıcıyla ilerleyen alışılmış bir biyografi beklerseniz, biçimi ilk anda daha az erişilebilir gelebilir. Kamera ile görüntülenen kişi arasındaki ilişkiyi izlemeyi deneyin. Verimli soru, görüntünün bütünüyle tarafsız olup olmadığı değil; onu üretmek ve paylaşmakla hangi sorumlulukların doğduğu.

Janus Films: Cameraperson

So Long, My Son (2019)

İlk önerimde Çin’deki tek çocuk politikasını ve ülkenin toplumsal, ekonomik dönüşümünü öne çıkarmıştım. Filmi önerirken dikkat çekmek istediğim konular bunlardı.

Wang Xiaoshuai, Çin’de on yıllara yayılan değişim boyunca iki aileyi izleyerek kişisel kaybı dönüşen toplumla ilişkilendiriyor. Hikâye tarihsel değişimi uzaktaki bir fon gibi kullanmıyor: Değişen koşullar, ailelerin neler umabileceğini ve hayatlarının nasıl ayrışacağını etkiliyor. Çıkış noktasının merkezinde bir çocuğun kaybı var; ama film geçmişle yaşamayı sürdürmenin uzun emeğiyle ve barışma ihtimaliyle de ilgileniyor.

Kısa bir akşam seyri değil, ciddi zaman isteyen bir yapım; uluslararası satış sayfasında 185 dakikalık bir sürüm listeleniyor. Her sahneden hemen bir dönüm noktası beklemek yerine, aile ilişkilerine anlam biriktirmeleri için zaman verin. İşteki, topluluktaki ve toplumsal beklentilerdeki değişimleri de gösteren yakın insan hikâyelerine ilgi duyanlara uygun. Çocuk kaybı merkezde olduğu için, akşamınızı bu konuyla geçirmek istemiyorsanız başka bir madde seçin. Konuşmak için, ülke çapındaki bir dönüşümün sıradan bir ailenin önündeki seçeneklerde nasıl görünür olduğunu sorabilirsiniz.

The Match Factory: So Long My Son

Go Back to China (2019)

İlk önerimde çalışma koşullarına odaklanmış, Çin ve Hong Kong arasındaki karşıtlığı siyasi açıdan yorumlamıştım. Bu benim yorumum; aşağıda anlatılan aile ve fabrika hikâyesi, o okumanın başlangıç noktası.

Emily Ting, Go Back to China’yı, babasının maddi desteğini kaybeden Sasha Li’nin aileye ait oyuncak işinde çalışmak için Çin’e gitmesiyle başlatıyor. Paraya yeniden erişmek için başlayan girişim, çalışmayla ve uzaklaşılmış aile ilişkileriyle yüzleşmeye dönüşüyor. Hikâyenin çıkış noktası ayrıcalığı somutlaştırıyor: Sasha’nın doğal saydığı eşyalar ve rahatlıklar, bir işletmeyle, onun talepleriyle ve işleyişini sürdüren insanlarla bağlantılı.

Filmin resmî açıklaması da Çin’de üretilen malların insani bedelini vurguluyor. Bu, aile hikâyesine yararlı bir ikinci açı veriyor; ama Çin’deki çalışma hayatının veya siyasetin kapsamlı açıklaması sayılmamalı. Özellikle çok daha uzun ve hüzünlü So Long, My Son’ın yanında, sorumluluk ve aidiyet üzerine daha kolay girilebilen bir olgunlaşma hikâyesi için seçin. İyi bir karşılaştırma, iki filmin de bir haneyi ekonomik değişime nasıl bağladığı. Bu yapım, bütün bir ülkenin deneyimini taramak yerine, aile işletmesinde çalışmayı öğrenen bir kişiyle başlıyor.

Go Back to China: filmin resmî konu özeti

The Names of Love (Le Nom des gens) (2010)

Michel Leclerc’in The Names of Love’ı, baştan çıkarmayı karşıtlarının fikirlerini değiştirme yolu sayan, açık sözlü sol görüşlü Baya üzerinden siyasi inancı romantik komedinin içine taşıyor. Daha içine kapanık Arthur’la karşılaşması, bilerek kışkırtıcı kurulmuş bu çıkış noktasını kimliğe ve aile tarihine yöneltiyor. Filmin ilgisi çiftin farklı mizaçlarıyla sınırlı değil: Geçmişleri, önce kendilerini ve birbirlerini anlamak için kullandıkları etiketleri karmaşıklaştırıyor.

Siyasetin konuşmaya resmî bir tartışmadan çok karakter ve komedi üzerinden girmesini istediğinizde iyi seçim. Cinsel açıdan açık bir dil ve genişçe çizilmiş komik durumlar bekleyin; çıkış noktası, gerçek fikir ayrılıklarını çözme modeli değil. Daha keskin tartışma, siyasi bir etiketin neyi açığa çıkardığını ve hangi şeyi gözden kaçırmayı kolaylaştırdığını sormakta. Cezayir’le ve Holokost’la ilişkili aile geçmişleri, romantik kurgunun altına ağırlık katıyor. Bu karışım, oyunbaz biçimini bırakmadan karmaşıklaşan komedileri sevenlere hitap edebilir.

Music Box Films: The Names of Love

Happy Together (1997)

Wong Kar Wai, ilişkileri çekim, kıskançlık, ayrılık ve yeniden birleşme arasında gidip gelirken, Hong Kong’dan Arjantin’e yolculuk eden bir çifti izliyor. Tony Leung ve Leslie Cheung, tekrar tekrar baştan başlama arzusunu çalkantılı bir aşkın merkezine yerleştiriyor. Evden uzakta olmak başka bir belirsizlik katıyor: İlişki hem tanıdık bir bağın kaynağı hem de karakterlerin birbirini incitebildiği bir yer.

Filmin siyah beyazla doygun renkler arasında değişen görüntü dili, ona görsel bir yoğunluk veriyor; bu yönüyle ölçülü konuşmalara dayanan ilişki dramlarından ayrılıyor. Atmosferin ve duygusal çelişkinin, olayların düzgün sıralanması kadar önemli olmasını istediğinizde seçin. Rahatlatıcı bir ilişki modeli değil; açık ve sorunsuz bir romantik çözüm arayanlar bu beklentiyle temkinli yaklaşmalı. Sonrasında verimli soru, yeniden başlamanın bir ilişkiyi değiştirmek mi yoksa yalnızca ona geri dönmek mi olduğu. Bu ayrım, aynı bağın neden hem bağlılık hem tükenmişlik barındırabildiğini anlamaya yardımcı oluyor.

Janus Films: Happy Together

Aradığım komedi: Dini ve hayatı sorgulayan espriler

Stand-up’tan kısa bir kahkahadan fazlasını bekliyorum. Dinsel kesinlikleri, devraldığımız kuralları ve anlamlı bir hayat hakkında kendimize anlattığımız hikâyeleri sorgulayan komedi ilgimi çekiyor. Tek başına kışkırtıcı bir konu bana yetmiyor: Esprinin altında bir fikir, son cümlesinden sonra da düşünmeye değecek bir şey istiyorum.

İlk önerilerim Humanity ve Animals’tı. Bu bölümü aynı tercih etrafında genişlettim; Carlin, Hicks, Sloss ve Burnham oraya farklı yollardan yaklaşıyor. Bazıları otoriteyle yüzleşiyor; bazıları ilişkilere veya hayatımızı sergileme biçimimize dönüyor. Bunlar, birbirinin yerine geçebilecek altı stand-up türü değil, Inside’ın müzikal biçimini de içeren altı komedi seçimi.

Ricky Gervais: Humanity (2018)

Humanity için ilk önerimde “politik doğruculuktan arındırıyor insanı” demiştim. Bu, onun yüzleşmekten kaçınmayan komedisine benim verdiğim karşılık; her izleyicinin hedeflerine katılacağı veya üslubunu seveceği vaadi değil.

Humanity, hikâye anlatan bir film sayılmak yerine ayrı bir stand-up bölümünde yer almalı. Londra’daki Hammersmith Apollo’da kaydedilen gösteri, Gervais’in yaşlanma, şımarma ve çocuk sahibi olmaya bakışı hakkındaki gözlemlerini içeriyor. Biçim, akşamın merkezine komedyenin bakışını koyuyor: Kurmaca karakterleri olay örgüsü boyunca izlemek yerine, konuşmacının sıradan bir konuyu nasıl çerçevelediğini ve esprinin son vuruşuna nasıl taşıdığını takip ediyorsunuz.

Keskin bir komedi kişiliğini seven ve performansın bazı bölümlerine katılmamaya açık olan izleyiciler için seçim. Bir tartışmayı komedi olarak beğenmek, onu konunun eksiksiz açıklaması saymayı gerektirmiyor. Birlikte izlerken bu ayrım iyi bir başlangıç: Esprinin seyirciden neyi fark etmesini istediğini ve kurduğu çerçevenin sizde çalışıp çalışmadığını konuşun. Daha yumuşak mizah sevenler başka bir maddeyi daha uygun bulabilir. Kurmaca hikâyesiyle Gervais’in işine farklı bir yaklaşım sunan After Life’tan ayrı değerlendirin.

Netflix Medya Merkezi: Ricky Gervais: Humanity

Ricky Gervais: Animals (2003)

Animals da bir stand-up seçimi; Gervais’in komedisini bir arada tutan konu hayvanlar dünyası. Apple TV açıklaması gösteriyi 2003 olarak tanımlarken, kendi listesindeki yayımlanma tarihini 2004 veriyor; bunlar birbirinin yerine kullanılabilecek çıkış tarihleri değil, farklı bilgiler. Çıkış noktası Humanity’yle yararlı bir karşılaştırma sunuyor: Burada hayvanlar konusundan, sonraki gösterideyse yaşlanma ve insan davranışları hakkındaki gözlemlerden başlayabilirsiniz.

Hayvan temasını doğa belgeseli veya bilgi dersi vaadi olarak değil, komedinin çerçevesi olarak ele alın. Listeleme açıkça sert dil ve yetişkinlere yönelik mizah belirtiyor; bu yüzden adından ailece izlenecek bir yaban hayatı programı beklemeyin. Bu seçkide en yararlı yeri, Gervais’i stand-up sanatçısı olarak merak edenlere ikinci bir karşılaştırma noktası sunması. İzledikten sonra, konunun bir gösterinin yapabileceği gözlemleri nasıl biçimlendirdiğini karşılaştırın. Bu, bir gösterinin bütünüyle diğerinden daha kışkırtıcı olup olmadığına karar vermekten daha kesin bir konuşma sağlar.

Apple TV Birleşik Krallık: Ricky Gervais — Animals

George Carlin: You Are All Diseased (1999)

Dinsel kesinliklere doğrudan bir meydan okuma için, genişletilmiş seçkideki en açık başlangıç bu. Carlin’in hedefleri arasında din, havaalanı güvenliği ve Amerikan kültürü var. Özgün gösteri 1999’a ait; mirasını yöneten kuruluşun sayfasında daha geç bir yayımlanma etiketi de bulunduğu için buradaki yıl, her sürümü değil temel performansı tanımlıyor. Yaklaşımı, alışılmış güvenceleri soruya dönüştürüyor: Neye inanmamız isteniyor ve soru sormayı bıraktığımızda bundan kim yararlanıyor?

Listemde istediğim komedi bu: Kabul görmüş bir fikri cevap vermeye zorlayan espri. Çekiciliği yalnızca küfretme serbestliğinde değil, otoriteyi sorgulamasında. Kuşkuculuğa yumuşak bir giriş yerine, sert ve tartışmacı bir performans için seçin. Kahkaha bir görüşün kanıtı değildir; bu yüzden sonrasında, Carlin’in saldırısından hangi kabullerin sağlam çıktığını, hangilerininse birilerinin onları ne kadar kendinden emin tekrarladığına dayandığını konuşmak ilginç olabilir.

George Carlin mirasını yöneten kuruluş — You Are All Diseased

Bill Hicks: Revelations (1993)

Revelations, soruyu bireysel alışkanlıklardan onları teşvik eden dünyaya doğru genişletiyor. Hicks dikkatini siyasete, televizyona, popüler kültüre ve ikiyüzlülüğe çeviriyor. Dağıtımcı, Londra’daki Dominion Theatre kaydını 1992, yayımlanmasını 1993 olarak belirtiyor; bu maddede yayımlanma yılı kullanılıyor. Karşı karşıya gelmekten çekinmeyen üslubu, bu konulara birbirinden bağımsız gözlemler toplamı yerine bir tartışmanın biçimini veriyor.

Hayatımızla ne yaptığımıza dair sorulara yer açan komedi istiyorum; Hicks’i buraya katmamın bakış açısı bu. Sorulmaya değer olan, kabul görmüş bir hikâyeye meydan okunduktan sonra geriye ne kaldığı: Başka bir slogan mı, yoksa dikkatimizi vermenin başka bir yolu mu? Kolayca arka planda akacak eğlence isteyen bir gruptan çok, öfkeli bir komedi sesini dinlemeye hazır olanlara uygun. Dönemine özgü siyasi göndermeler bağlam bilgisi gerektirebilir. Öfkenin altındaki akıl yürütmeyi dinleyin; komedyenin hitabet gücünü, herhangi bir olgusal iddianın gücünden ayrı tutun.

Comedy Dynamics — Bill Hicks: Revelations

Daniel Sloss: Jigsaw (2018)

Jigsaw, 2018’de Dark ile birlikte yayımlanan Daniel Sloss: Live Shows’un ilişkilere odaklanan yarısı. Netflix’in bölüm açıklaması, konuları arasında ilişki kalıplarını ve ebeveynliği sayıyor. Soru, aşkın bir hayata nasıl yerleştiğiyse özellikle Jigsaw’ı seçin; Dark başka bir gösteri ve açıklanan konuları arasında engellilik ile ölüm var. İki başlık aynı koleksiyonda bulunuyor; ama birbirinin yerine geçebilecek performanslar sayılmamalı.

Bu seçki için verimli sorgulama şu: İlişki, etkin biçimde seçtiğimiz bir şey mi, yoksa eksiksiz sayılacak bir hayatta bulunması gerektiğini düşündüğümüz bir şey mi? Bu, din ve devralınmış kurallar hakkındaki soruların yanında yer alıyor; bir inancı kabul etmeden önce nereden geldiğini soruyor. Herkese aynı biçimde yaşamayı söyleyen bir kontrol listesi yerine, bu incelemeyi istiyorum. İlişkinize tanı koyan bir rehber değil, tartışılacak kışkırtıcı bir bakış olarak izleyin. Karanlık ve açık sözlü anlatımı, her çiftin rahat bir akşam fikrine uymayabilir.

Netflix — Live Shows: Dark ve Jigsaw bölüm rehberi

Bo Burnham: Inside (2021)

Inside, bu bölümü alışılmış stand-up’ın ötesine taşıyor. Burnham, bir odanın içinde hazırladığı komedi gösterisini yazdı, oynadı, yönetti ve kurguladı; canlı bir kulüp seyircisine anlatılan espriler yerine müzikal parçalar ve tasarlanmış görüntüler kullandı. Soruları yalnızlık, çevrimiçi ortamda kendimizi sergileme ve bağ kurma ihtiyacı çevresinde dönüyor. Peabody ödül gerekçesi, çevrimiçi olmakla yalnız olmak arasındaki gerilimi yapıtın merkezinde görüyor.

Buraya ekliyorum; çünkü hayatı sorgulamak, başkalarına gösterdiğimiz kendimizi de sorgulamak olabilir. Verimli ayrım, bir şeyi ifade etmekle dikkat çekmek için paketlemek arasında: Bunları ayırmak ne zaman zorlaşıyor? Genellikle sözlü esprilerin yaptığı işin bir bölümünü müziğin, görüntü kuruluşunun ve huzursuz bir atmosferin yapmasına açıksanız Inside’ı seçin. Din eleştirisi için en doğrudan tercih değil; o konuda Carlin daha açık bir yol. Burada odak, sürekli performans göstermenin bir insandan neler istediğine ve görünür olmakla bağ kurmanın aynı şey olup olmadığına kayıyor.

Peabody Ödülleri — Bo Burnham: Inside

İzlemeye başlamadan önce

Bir sürüm seçmeden önce adı ve yılı eşleştirin. Benzer adlar, devam yapımları ve yıllar sonra çekilen yeni diziler sizi başka bir esere götürebilir; açıkça aksi söylenmedikçe buradaki açıklama, adı verilen özgün yapımı anlatıyor.

Önceki önerilerimde Netflix, MUBI, HBO ve YouTube gibi hizmetlerden söz etmiştim. Bu adlar, o zamanki önerinin parçası; dünya genelinde güncel izlenebilirlik listesi oluşturmuyor. Kiralama veya abonelik kararı vermeden önce Türkiye kataloğunda yapımın tam adını, ses ve altyazı seçeneklerini ve yaş sınıflandırmasını kontrol edin.

Bir film aramada çıkmıyorsa, maddesinde verilen diğer adını deneyin ve yönetmenini veya yılını doğrulayın. Altyazı için önce kısa bir diyalog bölümünü önizleyin: Dilin seçtiğiniz dil olduğunu ve yazının ekranınızda okunabildiğini kontrol edin. Türkiye’deki hesabınızın kataloğunda yapımın özgün adını ve yılını arayın; Türkçe altyazı, dublaj ve yaş bilgisini o kayıttan kontrol edin. Önceki platform önerilerim, bugünkü Türkiye kataloğu için bulunabilirlik garantisi değildir.

Bu öneriler nereden geliyor?

Ben Oğuz Han Erol. İlk film ve Gervais seçimleri kendi öneri notlarımdan geliyor; ek komedi seçimleri, dini ve hayatı sorgulayan komedi yönünde belirttiğim tercihi genişletiyor. Belirli yapımlar hakkındaki kişisel yorumlarım, ilk önerilerim olarak belirtiliyor. Daha uzun konu, üslup ve izleme notları, bağlantısı verilen kaynaklar kullanılarak editoryal bağlam sağlıyor. Seçimler bana ait; arka plan notlarıysa her yapımın sizin zevkinize uyup uymadığına karar vermenize yardımcı oluyor.

Anlatımda finallerden ve büyük olayların nasıl çözüldüğünden uzak duruluyor; ancak hikâyenin çıkış noktasını açıklamak kaçınılmaz. Kaynaklar, film veya dizinin kimliğini ve olgusal arka planını destekliyor; üslup ve hangi izleyiciye uygun olduğu hakkındaki değerlendirmeler editoryal yol göstericiler. Bir yapımın listemde bulunması, içindeki her karakteri, espriyi veya görüşü onayladığım anlamına gelmiyor.

Daha uzun bir hikâye için

Bu önerilerin diğer yarısı için en sevdiğim dizilere göz atın. Birlikte farklı bir akşam geçirmek için bilgisayar oyunu seçkisini de inceleyebilirsiniz.